Dalani boshqarish
Tashlab qoʻyilgan dala: rejali shudgordan qanday farqlanadi
Dalada odatdagi shudgordan uzoqroq ekin yetishtirilmasa, u tashlab qoʻyilgan hisoblanadi – ilmiy taʼrifga koʻra, ketma-ket toʻrt va undan ortiq mavsum. Bunday dalada ekin oʻrniga siyrak begona oʻtlar oʻsadi, tuproq ochilib qoladi yoki shoʻrlanadi, dala aylanmadan chiqadi. Bu koʻproq Orolboʻyi, Qoraqalpogʻiston, Amudaryo va Sirdaryo quyi oqimida uchraydi.
Qachon xavfli
Bu xavf ekinning rivojlanish fazasiga bogʻliq emas – u bitta mavsum emas, yillar boʻyicha aniqlanadi. Markaziy Osiyo almashlab ekishida rejali shudgor odatda 2–3 yil davom etadi, shuning uchun bitta boʻsh mavsum hali hech narsani anglatmaydi. Dala toʻrt va undan ortiq mavsum boʻsh tursa, tashlab qoʻyilgan deyiladi.
Sabablari
- Tuproq shoʻrlanishi
- Sugʻorish suvining yetishmasligi
- Ortiqcha namlik va yomon zovur
- Aholining qishloqdan ketishi va yerdan foydalanish boʻyicha qarorlar
Daladagi belgilari
- Mavsum davomida ekindagidek yashillik choʻqqisi yoʻq
- Siyrak begona oʻtlardan past va tekis yashillik
- Ochiq yoki shoʻrlangan tuproq
- Aniq mavsumsiz notekis yashillik dinamikasi
ClusterOS buni qanday sezadi
ClusterOS 2019-yildan beri Sentinel-2 optik suratlari boʻyicha dala tarixini koʻradi va NDVI – yashil massa koʻrsatkichi boʻyicha ekinning mavsumiy choʻqqisini qidiradi. Bir necha mavsum ketma-ket choʻqqi boʻlmasa va NDVI past qolsa, avval ogohlantirish, toʻrt boʻsh mavsumdan keyin esa ishonchli signal chiqadi. Suratlarda tashlab qoʻyilganlikni rejali shudgor, boʻz yer yoki beda kabi koʻp yillik oʻtlar bilan adashtirish mumkin, tarix qisqa yoki suratlarda boʻshliq boʻlsa, xulosa ishonchsiz. Chegaraviy holatlarda agronom dalani tekshirishi kerak.
Nima qilish kerak
- Signalni almashlab ekish rejasi bilan solishtiring: dala rejali shudgorda boʻlsa, buni belgilang
- Dalaga chiqib, ekin, begona oʻt yoki shoʻr dogʻlar borligini tekshiring
- Sabab shoʻrlanish yoki ortiqcha namlik boʻlsa, shoʻr yuvish va zovurni baholang
- Dalani aylanmaga qaytarish yoki ekilgan maydonlar hisobidan chiqarishni hal qiling
Koʻp beriladigan savollar
Tashlab qoʻyilgan dalani shudgordan qanday farqlash mumkin?
Faqat davomiyligi boʻyicha. Markaziy Osiyo almashlab ekishida rejali shudgor odatda 2–3 yil davom etadi, dala esa ketma-ket toʻrt va undan ortiq mavsum ekinsiz qolsa, tashlab qoʻyilgan hisoblanadi. Beda kabi koʻp yillik oʻtlar suratlarda oʻz egri chizigʻini beradi va begona oʻtlardan farq qiladi.
Nega sunʼiy yoʻldosh tashlab qoʻyilganlikni bir mavsumda aniqlay olmaydi?
Bitta boʻsh mavsum almashlab ekishda odatiy hol. Xulosa uchun suratlarida katta boʻshliqlarsiz bir necha mavsumlik dala tarixi kerak, aks holda natija ishonchsiz.
Bu xavf haqida oʻz dalalaringizda u zararga aylanmasdan oldin biling
ClusterOSni oʻz dalalaringizda koʻrsatamiz: 2019-yildan buyongi tarix, faza va barcha 24 ta xavf.
«Dalani boshqarish» guruhidagi boshqa xavflar
Ilmiy asos
- Löw F., Prishchepov A.V., Waldner F., Dubovyk O., Akramkhanov A., Biradar C., Lamers J.P.A. (2018) Remote Sensing 10(2):159, DOI: 10.3390/rs10020159
- Dara A., Baumann M., Kuemmerle T. et al. (2018) Remote Sensing of Environment 213:49–60, DOI: 10.1016/j.rse.2018.05.005
- Verbesselt J. et al. (2010) Remote Sensing of Environment 114(12):2970–2980, DOI: 10.1016/j.rse.2010.08.003