Ob-havo
Bugʻdoy, gʻoʻza va makkajoʻxorida garmsel (issiq quruq shamol)
Issiq quruq shamol tuproq nam boʻlsa ham oʻsimlikni quritadi: gʻalla ekinlarida don puch boʻladi, gʻoʻzada shona va tugunchalar toʻkiladi. Oʻsimlik ildiz bera olganidan tezroq suv yoʻqotadi. Kuchli garmsel bugʻdoy hosilini 10–20% ga kamaytiradi.
Ekinlar: Bugʻdoy, Paxta, Makkajoʻxori, Sabzavotlar, Bogʻlar, Uzum
Qachon xavfli
Eng xavfli fazalar – gullash va don toʻlishi, gʻoʻzada – shonalash va gullash. Don toʻlishida shamol donga moddalar oqimini uzadi va don burishib qoladi – bu zararni tuzatib boʻlmaydi. Kuchsiz garmselga oʻsimlik taxminan 5 kun, juda kuchlisiga esa atigi 1–2 kun chidaydi.
Sabablari
- Antitsiklonda quruq tropik havoning kirib kelishi
- Tuproqda namlik yetishmasligi zarbani kuchaytiradi
- Ihota daraxtzorlarining yoʻqligi
- Garmselning don toʻlishi fazasiga toʻgʻri kelishi
Daladagi belgilari
- Tuproq nam boʻlsa ham oʻsimlik kunduzi soʻliydi
- Barglar buraladi
- Boshoq qobiqlari oqaradi, don puch va yengil boʻladi
- Ekin muddatidan oldin sargʻayadi
ClusterOS buni qanday sezadi
Asosiy manba – ob-havo: ClusterOS harorat, havo namligi va shamolni kuzatadi va taxminan bir kun oldin ogohlantira oladi. Garmselning klassik mezoni – bir vaqtda havo namligi 30% va undan past, harorat 25 °C va undan yuqori, shamol 5 m/s va undan kuchli. Sentinel-2 suratlari barglardagi suvning kamayishini (NDMI namlik indeksi) faqat bir necha kundan keyin, don allaqachon zarar koʻrganda tasdiqlaydi. Tuproq qurgʻoqchiligi tuproq namligi boʻyicha ajratiladi: tuproq nam, oʻsimlik esa qurisa, bu garmsel.
Nima qilish kerak
- Imkoniyat boʻlsa, salqinlatuvchi sugʻorish yoki yomgʻirlatish oʻtkazing – yomgʻirlatish ekin haroratini pasaytiradi
- Sugʻorishlarni belgilang: nam tuproq zarbani yumshatadi, suratlar esa zararni faqat bir necha kundan keyin sezadi
- Yaqin kunlarda dala holatini nazorat qiling
- Don toʻlishida boshoqni koʻzdan kechiring: donning puchligini faqat koʻrik tasdiqlaydi
Koʻp beriladigan savollar
Garmsel nima?
Garmsel – issiq quruq shamol, rus tilida «суховей». U yuqori harorat, quruq havo va shamol birga kelganda yuzaga keladi. Oʻsimlik tuproq nam boʻlsa ham ildiz bera olganidan tezroq suv yoʻqotadi.
Garmselda sugʻorish yordam beradimi?
Nam tuproq zararni kamaytiradi: tuproq namligi eng kichik nam sigʻimining 80 foizidan yuqori boʻlsa, oʻsimlik odatda garmseldan jiddiy yoʻqotishlarsiz chiqadi. Sugʻorishning oʻzi havo qurgʻoqchiligini davolamaydi, lekin yomgʻirlatish ekinni sovitadi – tajribalarda 2 mm meʼyor havo haroratini 2,3–7,6 °C ga pasaytirgan. Lalmikorda namlik zaxirasi yoʻq, shuning uchun zarar eng ogʻir boʻladi.
Bu xavf haqida oʻz dalalaringizda u zararga aylanmasdan oldin biling
ClusterOSni oʻz dalalaringizda koʻrsatamiz: 2019-yildan buyongi tarix, faza va barcha 24 ta xavf.
«Ob-havo» guruhidagi boshqa xavflar
Ilmiy asos
- Золотокрылин А.Н., Цубербиллер Е.А., EOLSS «Dry Winds, Dust Storms and Prevention of Damage to Agricultural Land»
- Kang et al. 2022, PLoS ONE, DOI: 10.1371/journal.pone.0274118
- Zhao et al. 2022, Nature Communications, DOI: 10.1038/s41467-022-34947-6
- Liu, Ren, Zhou, Liu 2024, Agronomy 14(9):1962, DOI: 10.3390/agronomy14091962