Ob-havo
Bugʻdoy, arpa, sholi va makkajoʻxorining shamoldan yotib qolishi
Kuchli shamol, ayniqsa yomgʻir bilan birga, poyalarni yerga yotqizadi va ular qayta turolmaydi. Don toʻlishi buziladi, kasallik xavfi oshadi, yigʻim-terim esa qimmatlashadi va yoʻqotish bilan oʻtadi. Hosil yoʻqotilishi fazaga va egilish burchagiga qarab noldan 80% gacha boʻladi.
Ekinlar: Bugʻdoy, Arpa, Sholi, Makkajoʻxori
Qachon xavfli
Eng xavfli fazalar – boshoqlash va don toʻlishi, oʻsimlik baland va ogʻir boʻlgan payt. Boshoqlashdan keyingi dastlabki 10 kunda yotib qolish 40% gacha yoʻqotish beradi, keyin zarar kamayadi. Klassik tajribalarda yoʻqotish boshoqlashda 31%, sut pishishida 25%, yumshoq mum pishishida 20% va qattiq mum pishishida 12% boʻlgan.
Sabablari
- Boʻronli shamol
- Shamol va jalaning birga kelishi
- Ortiqcha azot va yuqori ekish meʼyori
- Sugʻorishdan keyingi nam tuproq ildizni yomon ushlaydi
- Baland boʻyli, poyasi boʻsh nav
Daladagi belgilari
- Shamol yoʻnalishida bosilib yotgan joylar
- Singan poyalar yoki ildizi bilan butunlay qiyshaygan oʻsimliklar
- Keyinroq qisman yotgan poyalar tirsakdek yuqoriga egiladi
- Yotib qolgan joylar dalaning qolgan qismidan oldin sargʻayadi
ClusterOS buni qanday sezadi
Asosiy vosita – Sentinel-1 radari: yotib qolish ekin tuzilishini oʻzgartiradi va radar buni darhol hamda bulut orqali koʻradi. Solishtirish uchun yomon ob-havodan oldingi surat kerak, ob-havo maʼlumotlari esa dala ustida kuchli shamol va jala boʻlganini koʻrsatadi. Optik suratlarda yotib qolgan ekin doʻl yoki qurgʻoqchilikdan keyingidek xiralashmaydi, balki yorqinlashadi, shuning uchun odatiy yashillik indeksi NDVI bu yerda yordam bermaydi. Sunʼiy yoʻldosh yotib qolish faktini koʻrsatadi, lekin uning ogʻirligini emas – egilish burchagi va maydon ulushini agronom baholaydi.
Nima qilish kerak
- Dalani koʻzdan kechiring, yotib qolgan maydon ulushi va egilish burchagini baholang
- Yotib qolgan joylarni birinchi navbatda yigʻishni rejalashtiring
- Yigʻim-terim sanalari va azot meʼyorlarini belgilang – ortiqcha oziqlantirilgan qalin ekin koʻproq yotib qoladi
- Kuchli shamol kutilganda sugʻormang: nam tuproq ildizni yomon ushlaydi
Koʻp beriladigan savollar
Bugʻdoy nega yotib qoladi?
Yomgʻirli shamol poya yoki ildiz koʻtara olmaydigan yuk hosil qiladi. Ortiqcha azot, qalin ekish, baland boʻyli nav va sugʻorishdan keyingi nam tuproqda xavf yuqori. Sugʻoriladigan dalalarda yotib qolish lalmikorga qaraganda koʻproq uchraydi.
Yotib qolishda qancha hosil yoʻqoladi?
Faza va egilish burchagiga qarab noldan 80% gacha. Boshoqlashdan keyingi dastlabki 10 kunda yotib qolish 40% gacha yoʻqotish beradi, keyin zarar kamayadi. Bunga yigʻimdagi yoʻqotish va qoʻshimcha xarajatlar qoʻshiladi.
Bu xavf haqida oʻz dalalaringizda u zararga aylanmasdan oldin biling
ClusterOSni oʻz dalalaringizda koʻrsatamiz: 2019-yildan buyongi tarix, faza va barcha 24 ta xavf.
«Ob-havo» guruhidagi boshqa xavflar
Ilmiy asos
- Chauhan S. et al. 2020, Remote Sensing of Environment 243:111804, DOI: 10.1016/j.rse.2020.111804
- Predicting yield losses caused by lodging in wheat, Field Crops Research, DOI: 10.1016/j.fcr.2012.07.015
- Weibel R.O., Pendleton J.W. 1964