Сув
Пахта, буғдой ва маккажўхорида сув танқислиги стресси
Экинга тупроқдаги сув етишмайди: барглар сўлийди, ўсиш секинлашади, ҳосил камаяди. Бу Марказий Осиё суғориладиган деҳқончилигидаги энг кенг тарқалган хавф. Йўқотишлар 10% дан экин бутунлай нобуд бўлишигача етади: ғўзада шона ва кўсаклар тўкилади, буғдойда дон тўлишида пуч дон ҳосил бўлади.
Экинлар: Пахта, Буғдой, Маккажўхори, Шоли, Сабзавотлар, Картошка, Полиз экинлари
Қачон хавфли
Бутун мавсум хавфли, энг хавфли давр – гуллаш ва дон тўлиши. Энг сезгир фаза – шоналаш ва гуллаш: йўқотилган тугунлар ва донларни ўсимлик тиклай олмайди, дон тўлишида эса стресс дон вазни ва тола сифатини пасайтиради. Суғориладиган ерларда сув беришдаги узилишлар, қуйи оқимдаги сув танқислиги ва суғориш мавсуми охирида хавф ортади.
Сабаблари
- Узоқ вақт ёғингарчилик йўқ, мавсум меъёридан кам
- Суғориш бўлмади: насос ёки ускуна ишдан чиқди
- Суғориш жадвалдан силжиб кетди
- Каналда сув етишмайди, қуйи оқимда сув олиш лимитлари бор
- Жазирама ва қуруқ ҳаво буғланишни кескин оширади
Даладаги белгилари
- Барглар кундузи сўлийди ва осилиб қолади
- Барг пластинкаси буралади
- Экин хиралашади ва вақтидан олдин сарғаяди
- Ўсиш секинлашади
- Ғўзада шона ва кўсаклар тўкилади
ClusterOS буни қандай сезади
ClusterOS Sentinel-2 оптик суратларини кўради: NDMI индекси барглардаги сувни, NDVI эса дала яшиллигини кўрсатади. Иккаласи ҳам шу даланинг 2019-йилдан бери ўтган мавсумлари билан солиштирилади, об-ҳаво маълумотлари эса қанча вақтдан бери ёғингарчилик йўқлиги ва қанчалик иссиқлигини кўрсатади. Энг эрта фаза – баргларнинг қизиши – фақат иссиқлик диапазонида кўринади, шунинг учун стрессни одатда барглардаги сув камайгандан кейин сезамиз; баҳорда булутлар туфайли тоза сурат 10–20 кунда бир марта чиқади. Шўрланиш, азот етишмаслиги ва гармсел шунга ўхшайди – уларни об-ҳаво, тупроқ намлиги ва сиз белгилаган суғоришлар бўйича ажратамиз.
Нима қилиш керак
- Суғориш ва тупроқдаги нам захирасини жойида текширинг
- Тасдиқланса, суғориш жадвалини тузатинг
- Суғоришлар ва сув беришдаги узилишларни белгиланг – шунда баҳо аниқроқ бўлади
- Тупроқ нам бўлса-ю, ўсимликлар сўлиса, шўрланишни истисно қилиш учун тупроқни тузга таҳлил қилдиринг
Кўп бериладиган саволлар
Ғўзага сув етишмаётганини қандай билиш мумкин?
Дастлабки белгилар – кундузи осилиб, буралиб қолган барглар, хиралашган экин ва секин ўсиш. Кейинроқ шона ва кўсаклар тўкила бошлайди. Агар ўсимликлар нам тупроқда сўлиса, сабаб сув етишмаслиги эмас, шўрланиш бўлиши мумкин.
Нега сунъий йўлдош сув танқислигини дарҳол сезмайди?
Аввал ўсимлик оғизчаларини ёпади ва барглар қизийди – буни фақат иссиқлик диапазони кўради. Оптик суратлар кейинги босқични, барглардаги сув камайганини кўрсатади, яшилликнинг пасайиши эса ундан ҳам кечроқ. Шунинг учун суғориш белгилари ва далани кўздан кечириш муҳим бўлиб қолади.
Бу хавф ҳақида ўз далаларингизда у зарарга айланмасдан олдин билинг
ClusterOSни ўз далаларингизда кўрсатамиз: 2019-йилдан буёнги тарих, фаза ва барча 24 та хавф.
«{гроуп}» гуруҳидаги бошқа хавфлар
Илмий асос
- Бергер К. эт ал. 2022, Ремоте Сенсинг оф Энвиронмент 280:113198, DOI: 10.1016/ж.рсе.2022.113198
- Гао Б.-С. 1996, Ремоте Сенсинг оф Энвиронмент 58:257–266, DOI: 10.1016/С0034-4257(96)00067-3
- Идсо С.Б. эт ал. 1981, Агрисултурал Метеорологй 24:45–55, DOI: 10.1016/0002-1571(81)90032-7
- Соммер Р. эт ал. 2013, Агрисултуре, Эсосйстемс & Энвиронмент 178:78–99, DOI: 10.1016/ж.агеэ.2013.06.011