Suv
Paxta, bugʻdoy va makkajoʻxorida suv tanqisligi stressi
Ekinga tuproqdagi suv yetishmaydi: barglar soʻliydi, oʻsish sekinlashadi, hosil kamayadi. Bu Markaziy Osiyo sugʻoriladigan dehqonchiligidagi eng keng tarqalgan xavf. Yoʻqotishlar 10% dan ekin butunlay nobud boʻlishigacha yetadi: gʻoʻzada shona va koʻsaklar toʻkiladi, bugʻdoyda don toʻlishida puch don hosil boʻladi.
Ekinlar: Paxta, Bugʻdoy, Makkajoʻxori, Sholi, Sabzavotlar, Kartoshka, Poliz ekinlari
Qachon xavfli
Butun mavsum xavfli, eng xavfli davr – gullash va don toʻlishi. Eng sezgir faza – shonalash va gullash: yoʻqotilgan tugunlar va donlarni oʻsimlik tiklay olmaydi, don toʻlishida esa stress don vazni va tola sifatini pasaytiradi. Sugʻoriladigan yerlarda suv berishdagi uzilishlar, quyi oqimdagi suv tanqisligi va sugʻorish mavsumi oxirida xavf ortadi.
Sabablari
- Uzoq vaqt yogʻingarchilik yoʻq, mavsum meʼyoridan kam
- Sugʻorish boʻlmadi: nasos yoki uskuna ishdan chiqdi
- Sugʻorish jadvaldan siljib ketdi
- Kanalda suv yetishmaydi, quyi oqimda suv olish limitlari bor
- Jazirama va quruq havo bugʻlanishni keskin oshiradi
Daladagi belgilari
- Barglar kunduzi soʻliydi va osilib qoladi
- Barg plastinkasi buraladi
- Ekin xiralashadi va vaqtidan oldin sargʻayadi
- Oʻsish sekinlashadi
- Gʻoʻzada shona va koʻsaklar toʻkiladi
ClusterOS buni qanday sezadi
ClusterOS Sentinel-2 optik suratlarini koʻradi: NDMI indeksi barglardagi suvni, NDVI esa dala yashilligini koʻrsatadi. Ikkalasi ham shu dalaning 2019-yildan beri oʻtgan mavsumlari bilan solishtiriladi, ob-havo maʼlumotlari esa qancha vaqtdan beri yogʻingarchilik yoʻqligi va qanchalik issiqligini koʻrsatadi. Eng erta faza – barglarning qizishi – faqat issiqlik diapazonida koʻrinadi, shuning uchun stressni odatda barglardagi suv kamaygandan keyin sezamiz; bahorda bulutlar tufayli toza surat 10–20 kunda bir marta chiqadi. Shoʻrlanish, azot yetishmasligi va garmsel shunga oʻxshaydi – ularni ob-havo, tuproq namligi va siz belgilagan sugʻorishlar boʻyicha ajratamiz.
Nima qilish kerak
- Sugʻorish va tuproqdagi nam zaxirasini joyida tekshiring
- Tasdiqlansa, sugʻorish jadvalini tuzating
- Sugʻorishlar va suv berishdagi uzilishlarni belgilang – shunda baho aniqroq boʻladi
- Tuproq nam boʻlsa-yu, oʻsimliklar soʻlisa, shoʻrlanishni istisno qilish uchun tuproqni tuzga tahlil qildiring
Koʻp beriladigan savollar
Gʻoʻzaga suv yetishmayotganini qanday bilish mumkin?
Dastlabki belgilar – kunduzi osilib, buralib qolgan barglar, xiralashgan ekin va sekin oʻsish. Keyinroq shona va koʻsaklar toʻkila boshlaydi. Agar oʻsimliklar nam tuproqda soʻlisa, sabab suv yetishmasligi emas, shoʻrlanish boʻlishi mumkin.
Nega sunʼiy yoʻldosh suv tanqisligini darhol sezmaydi?
Avval oʻsimlik ogʻizchalarini yopadi va barglar qiziydi – buni faqat issiqlik diapazoni koʻradi. Optik suratlar keyingi bosqichni, barglardagi suv kamayganini koʻrsatadi, yashillikning pasayishi esa undan ham kechroq. Shuning uchun sugʻorish belgilari va dalani koʻzdan kechirish muhim boʻlib qoladi.
Bu xavf haqida oʻz dalalaringizda u zararga aylanmasdan oldin biling
ClusterOSni oʻz dalalaringizda koʻrsatamiz: 2019-yildan buyongi tarix, faza va barcha 24 ta xavf.
«Suv» guruhidagi boshqa xavflar
Ilmiy asos
- Berger K. et al. 2022, Remote Sensing of Environment 280:113198, DOI: 10.1016/j.rse.2022.113198
- Gao B.-C. 1996, Remote Sensing of Environment 58:257–266, DOI: 10.1016/S0034-4257(96)00067-3
- Idso S.B. et al. 1981, Agricultural Meteorology 24:45–55, DOI: 10.1016/0002-1571(81)90032-7
- Sommer R. et al. 2013, Agriculture, Ecosystems & Environment 178:78–99, DOI: 10.1016/j.agee.2013.06.011