Suv
Paxta, makkajoʻxori va bugʻdoyda ortiqcha namlik
Sugʻorish yoki yomgʻirdan keyin suv ildizlarda uzoq turadi – ildizlar boʻgʻiladi, ekin sargʻayadi va orqada qoladi. Tuproqda suv ortiqcha boʻlsa ham, oʻsimlik soʻliydi. Tian va hammualliflarining (2021) meta-tahliliga koʻra, ortiqcha namlik hosilni oʻrtacha 32.9% ga kamaytiradi, eng katta yoʻqotish paxtada – 59.95%, bugʻdoyda – 25.53%.
Ekinlar: Paxta, Makkajoʻxori, Bugʻdoy, Sholi
Qachon xavfli
Unib chiqishdan gullashgacha xavfli. Unib chiqishda maysalar nobud boʻladi, urugʻlar chiriydi, shonalash va gullashda esa yoʻqotish vegetativ oʻsishdagidan yuqori: 41.9% ga qarshi 34.75% (Tian et al. 2021). Egatlab sugʻorish, yomon drenaj va shoʻr yuvishda, ayniqsa Xorazm, Qoraqalpogʻiston va Amudaryo quyi oqimida xavf yuqori.
Sabablari
- Meʼyordan ortiq sugʻorish
- Jala va uzoq davom etgan yomgʻirlar
- Sizot suvlarining yuqori sathi
- Yomon drenaj yoki zichlashgan tuproq
- Tekis relyef: suv pastqam joylarda turib qoladi
Daladagi belgilari
- Turgʻun suv yoki suvga toʻyingan tuproq
- Pastki barglar sargʻayadi
- Tuproq nam boʻlsa ham oʻsimliklar soʻliydi
- Poya asosida qoʻshimcha ildizlar
- Oʻsish orqada qoladi
ClusterOS buni qanday sezadi
Asosiy manba – Sentinel-1 radar sunʼiy yoʻldoshi: u turgʻun suv va namga toʻygan tuproqni bulut orqali ham, ekin sargʻaya boshlashidan oldin koʻradi. Yogʻingarchilik, ob-havo maʼlumotlaridagi tuproq namligi va suvning dalada koʻp kun turib qolgani buni tasdiqlaydi; bulut boʻlmaganda Sentinel-2 optik suratlari qoʻshimcha maʼlumot beradi. Yangi haydalgan nam yer, yoʻllar va qisqa suv bosishini suv necha kun turganiga va dalaning avvalgi holatiga qarab ajratamiz. Ildizlardagi havo yetishmasligini sunʼiy yoʻldosh oʻlchay olmaydi – uni faqat ildiz va tuproqni joyida tekshirish tasdiqlaydi.
Nima qilish kerak
- Drenaj va sugʻorish meʼyorlarini tekshiring
- Ortiqcha suvni daladan chiqarib yuborishni taʼminlang
- Shubha boʻlsa, ildizlar va tuproqni joyida tekshiring: hid, ildiz rangi, suv chuqurligi
- Sugʻorish va shoʻr yuvishlarni belgilang
Koʻp beriladigan savollar
Ortiqcha namlik suv bosishidan nimasi bilan farq qiladi?
Suv bosishi – tashqaridan kelgan suv dalani soatlar ichida qoplab, keyin qaytib ketadi. Ortiqcha namlik sekinroq rivojlanadi: suv sugʻorish, yomgʻir yoki sizot suvlari tufayli haftalab turib qoladi. Ularni suvning dalada necha kun turishi ajratadi.
Suv koʻp boʻlsa, nega oʻsimliklar soʻliydi?
Suv tuproqdan havoni siqib chiqaradi va ildizlar boʻgʻiladi. Kislorodsiz ildizlar suv va oziqani yomon oladi, shuning uchun oʻsimlik qurgʻoqchilikdagidek soʻliydi. Farqi shundaki, tuproq bunda nam boʻladi.
Bu xavf haqida oʻz dalalaringizda u zararga aylanmasdan oldin biling
ClusterOSni oʻz dalalaringizda koʻrsatamiz: 2019-yildan buyongi tarix, faza va barcha 24 ta xavf.
«Suv» guruhidagi boshqa xavflar
Ilmiy asos
- Bailey-Serres J., Voesenek L.A.C.J. 2008, Annual Review of Plant Biology, DOI: 10.1146/annurev.arplant.59.032607.092752
- Tian L. et al. 2021, Frontiers in Plant Science 12:634898, DOI: 10.3389/fpls.2021.634898
- Ibrakhimov M. et al. 2007, Irrigation and Drainage Systems, DOI: 10.1007/s10795-007-9033-3